Nie każdy właściciel działki ma możliwość od razu wybudować na niej dom. Czasem konieczne jest staranie się o pozwolenie na budowę. Wybudowanie domu na działce, która nie ma charakteru budowlanego wymaga uzyskania odpowiedniego pozwolenia na zabudowę i zagospodarowanie terenu. W tym celu należy przedstawić w urzędzie miasta czy gminy plany działki i mającego powstać na niej domu czy innych budynków. Pierwszym krokiem będzie załatwienie sobie planu działki. Wykonuje go geodeta. Z pewnością bez problemu znajdziemy właściwego człowieka z danej okolicy, który zna teren i szybko, sprawnie dokona odpowiednich pomiarów przygotowując plan naszego kawałka ziemi. Geodetę możemy znaleźć przez Internet, ogłoszenie w gazecie, ale najlepiej jest sprawdzić w odpowiednim urzędzie na tablicy ogłoszeń. Wówczas mamy większą pewność, że osoba taka wykonywała już wcześniej pomiary w naszej gminie czy mieście i jest gotowa wykonać kolejne. Po otrzymaniu „suchego” planu przystępujemy do zaplanowania naszego budynku. Zgodnie z przepisami ściana bez okien musi się znaleźć co najmniej 3 m od granicy działki, a ściana z oknami 4 m. Oczywiście w pewnych przypadkach można postawić dom bliżej granicy , a nawet zabudować samą granicę działki. Takie przedsięwzięcie trzeba jednak skonsultować z sąsiadami i lokalną władzą. Czasami wystarczy tylko wypełnić odpowiedni wniosek o wydanie decyzji, albo wypisu, jednak zdarzają się przypadki, że regionalny urząd chce zobaczyć gotowy plan budynku. Wówczas można go załączyć z odpowiedniego katalogu (jeśli budujemy z gotowego projektu jakiejś firmy) albo przedstawić kopię rysunku, jeżeli jest to projekt indywidualny. Po złożeniu odpowiednich dokumentów nie powinno być większych problemów z uzyskaniem decyzji. Mogą się pojawić jedynie w przypadku bardzo nietypowego planu, który będzie budził zastrzeżenia co to bezpieczeństwa na przykład. Jeśli nie ma żadnych zastrzeżeń co do naszego planu otrzymamy od ręki wypis z Miejscowego Planu. Natomiast zgoda na budowę powinna być wydana najdłużej w ciągu 30 dni. Jeśli planujemy rozpocząć budowę o określonej porze roku warto postarać się po przedstawienie planu w Urzędzie przynajmniej miesiąc wcześniej. Pamiętajmy, że miesiące od maja do września to najlepszy okres do prowadzenia prac budowlanych. W związku z tym najlepiej przygotować plan i składać wniosek w marcu, kwietniu. Oczywiście dotyczy to przypadku, w którym chcemy rozpocząć budowę zaraz po uzyskaniu zgody na nią, ale przecież nic nie stoi na przeszkodzie, żeby przedstawić wniosek zimą, a rozpocząć budowanie pół roku po uzyskaniu zgody. Nie powinno się natomiast rozpoczynać prac budowlanych przez uzyskaniem odpowiedniego dokumentu. Niektórym wydaje się, że skoro plan jest zgodny ze wszystkimi normami i pozwolenie i tak pojawi się w ciągu kilkunastu dni, to dlaczego nie zaczynać budowania jeszcze przed wnioskiem. Taki pogląd nie bierze pod uwagę aspektów prawnych przedsięwzięcia. Rozpoczęcie budowy przed uzyskaniem pozwolenia jest niezgodne z prawem i może być ukazane bardzo wysoką grzywną. W przypadku, gdy wszystkie pieniądze wydajemy na załatwienie ekipy i materiałów budowlanych, taka kara może być prawdziwą katastrofą. Dlatego nie ma co szarżować i rozpoczynać prac przed „papierkiem” z urzędu. Przecież nie chcemy zadzierać z prawem tylko wybudować dom.

Czasami można za niewielkie pieniądze kupić działkę, na której znajdują się solidne zabudowania gospodarcze. Nierzadko można je przerobić na mieszkalne. Działka, na której stoją pomieszczenia gospodarcze może zostać wykorzystana do stworzenia bardzo tanim kosztem domu. Oczywiście wszystko zależy od tego z jakiego rodzaju zabudowaniami mamy do czynienia. Może to być zwykła drewniana stodoła, a taką ciężko będzie przerobić na dom. Zdarza się jednak, że otrzymujemy działkę, na której stała murowana obora z doprowadzonym prądem. Z takiego budynku można już spokojnie zrobić niewielki domek – na przykład letnią daczę. Pierwsze co robimy to sprawdzenie jakie można wprowadzić zmiany, by maksymalnie uzdatnić tę powierzchnie do zamieszkania. Z reguły trzeba jeszcze raz założyć odpowiednio dostosowaną do warunków mieszkaniowych instalację elektryczną, a także doprowadzić wodę oraz ewentualnie przewody gazowe. Następnie trzeba przemyśleć czy będziemy powiększać pomieszczenie – powiedzmy dostawiając przybudówkę. W następnej kolejności powinniśmy skontaktować się z geodetą, który sporządzi plan działki, na który nałożymy plan przyszłego domu. Całość przedstawiamy w urzędzie gminy z wnioskiem o pozwolenie na budowę (jeżeli oczywiście chcemy rozbudować pomieszczenie). Po uzyskaniu pozwolenia bez problemu przystępujemy do prac. Nie jest to takie trudne. W pierwszej kolejności musimy oczyścić ściany i podłoże (często jest to klepisko lub wylewka betonowa) Może być niezbędne odgrzybienie i pozbycie się różnego rodzaju insektów. Następnie zabieramy się za „rozjaśnienie” budynku. Po wymianie okien – zwykle „porządne” murowane komórki czy obory mają najwyżej małe okienko pod sufitem – oraz drzwi, otynkowanie od zewnątrz możemy zrobić sami. Wewnątrz z pewnością będziemy chcieli przeprowadzić instalacje i wybudować ściany, by stworzyć co najmniej dwa pomieszczenia. Jeżeli rozbudowujemy „dom” najlepiej jest zrobić dobudówkę przed zakładaniem instalacji elektrycznej. Wtedy będzie ją łatwiej rozmieścić i dostosować do wszystkich pomieszczeń. Na tym etapie możemy zrobić plan ile gniazdek będziemy potrzebować w każdym pomieszczeniu. Warto zastanowić się jeszcze nad dobudowaniem użytkowego albo mieszkalnego poddasza. To pozwoli wykorzystać nam maksymalnie niewielką ilość przestrzeni jaką mamy do dyspozycji. Oczywiście plany takiego dodatkowego pomieszczenia muszę również trafić do urzędu gminy. Jeżeli chodzi o materiały do budowy to najlepiej korzystać z podobnych albo takich samych jak budulec istniejącego już pomieszczenia. Jeżeli jest to cegła lub kamień ciosany nie powinno być problemu ze zdobyciem dodatkowego budulca. Można też nadbudówkę wykonać z drewna, co będzie interesująco wyglądało i z pewnością wyniesie nas taniej. Warto pomyśleć o ociepleniu budynku, jeśli mamy zamiar korzystać z niego także w zimie (albo jeśli ma on być domem całorocznym). Do ocieplenia niewielkiego domku jaki powstaje z byłego pomieszczenia gospodarczego, najlepiej dodać warstwę na zewnątrz, by nie zmniejszać dodatkowo małej przestrzeni wewnątrz budynku. Rodzaj ocieplenia będzie zależny w dużym stopniu od tego z jakiego materiału został wzniesiony pierwotny budynek. W zasadzie dom z grubego kamienia ciosanego, otynkowany nie będzie potrzebował dodatkowych ociepleń. Natomiast w przypadku jednej warstwy cegieł ocieplenie zdecydowanie się przyda – tym bardziej, że będzie służyć również jako wzmocnienie ściany.

Istnieje szereg przepisów prawnych, które regulują sprawy przebiegu budowy, zaopatrzenia domu w media czy warunków późniejszego remontu. Przyjrzyjmy się dokładniej wybranym zagadnieniom z dziedziny prawa budowlanego. Ogólne przepisy prawne dotyczące budownictwa, czyli tzw. prawo budowlane, zostały zawarte w ustawie z 1994 roku, która oczywiście od tamtego czasu była wiele razy poprawiana i modyfikowana. Prawo to reguluje nie tylko sprawy budowania domów i innych budowli, ale także np. dróg i mostów. My skupimy się jednak na budynkach, szczególnie zaś na budynkach mieszkalnych. W ustawie znajdziemy kilka nazw odnoszących się do budowli w ogóle, albo do budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Bez przepisywania definicji postaram się zaznaczyć jaki przepis dotyczy tylko domów jednorodzinnych, a jaki odnosi się do ogólnie rozumianej budowy. Zgodnie z ustawą prawo zabudowy nieruchomości gruntowej ma każdy, kto uzyska odpowiednie zezwolenie i wybuduje budynek zgodny z przedłożonymi dokumentami. Przy czym trzeba spełnić w takiej budowli wszystkie normy bezpieczeństwa, nie zastawiać drogi publicznej i respektować inne prawa mieszkańców, zapewnić dostęp do kanalizacji, prądu możliwość odprowadzania nieczystości zgodnie ze standardami itp. Dom powinien być zbudowany tak, by możliwe było utrzymywanie jego właściwego stanu technicznego. Choć trudno jest zbudować go inaczej, należy pamiętać np. aby instalacje były dostępne na wypadek konserwacji. Rzecz jasna, jeżeli budujemy na obszarze np. dawnych zabudowań dworskich musimy pamiętać o respektowaniu prawa o ochronie zabytków. Zależnie od tego czy sami budujemy czy kupujemy gotowy dom powinniśmy zapoznać się szczegółowo z przepisami dotyczącymi dokumentacji instalacji energetycznej. Do każdego przypadku stosuje się nieco inne przepisy, których nie będę tu szczegółowo przytaczać. Przepisy dotyczą nie tylko samej dokumentacji, ale też tego, kto może sporządzać taki dokument w konkretnym przypadku – warto zapoznać się dokładniej z tymi przepisami. Ustawa odnosi czytelnika do przepisów techniczno budowlanych do których zalicza się warunki techniczne, którym muszą odpowiadać budynki oraz ich usytuowanie, a także warunki techniczne użytkowania obiektów budowlanych. Dobrze jest wiedzieć kogo prawo uznaje za uczestników procesu budowlanego. Są to inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, projektant i kierownik budowy lub robót. Ustawa dość szczegółowo opisuje prawa i obowiązki każdego z uczestników. Dotyczą one głównie budowy dużych obiektów oraz budownictwa na skalę przemysłową. Powinni się z nimi zapoznać wszyscy zainteresowani. W mniejszym stopniu będą interesowały osoby budujące na własne potrzeby. Być może bardziej interesujące dla osób prywatnych będzie zestawienie rodzajów budowy jakie można rozpocząć bez zezwolenia. Zaznaczam, że wszystkie poza wymienionymi poniżej wymagają zgody odpowiednich organów na rozpoczęcie budowy. Zgody takiej nie potrzeba gdy wznosimy budynki gospodarcze o charakterze rolniczym – gdy jest to po prostu konieczna rozbudowa gospodarstwa, o charakterze ogrodniczym (jedna szklarnia lub ogród zimowy do 25m2 na każde 500 m2 działki), boiska i bieżnie (np. szkolne), przydomowe baseny i oczka wodne, przydomowe małe oczyszczalnie ścieków, budki telefoniczne, postoje dla samochodów do 10 stanowisk, nie powiązane z gruntem tymczasowe obiekty mieszkalne (barakowozy, domki holenderskie), obiekty małej architektury czy podjazdy dla niepełnosprawnych itp. Jeżeli nie jesteśmy pewni czy obiekt, który chcemy wystawić kwalifikuje się do tej grupy możemy szczegółowo przeczytać ustawę, a najlepiej poradzić się prawnika specjalisty. Dotyczy to zresztą wszystkich sytuacji, kiedy samo przeczytanie ustawy nie daje nam jasności co do podejmowania kolejnych działań.